ยักษ์กุมภัณฑ์
	ด้านหน้าทางขึ้นไปนมัสการพระบรมธาตุ มีรูปปั้นยักษ์ขนาดใหญ่ประดิษฐานอยู่ในซุ้มสองข้างทางขึ้น ยักษ์ทั้งสองตัวนั้นมีชื่อว่า "ยักษ์กุมภัณฑ์" มีหน้าที่คุ้มครองวัดและอารักขาพระบรมธาตุมิให้ผู้ใดมาทำลาย ซึ่งเชื่อกันว่า สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย จะมีเทวดา เจ้าที่เจ้าทางดูแลคุ้มครองอยู่ เช่นท้าวจตุโลกบาลทั้งสี่ ได้แก่      ๑.ท้าวกุเวร หรือท้าวเวสสุวรรณ มียักษ์เป็นบริวาร ทำหน้าที่เฝ้ารักษาทิศเหนือ       ๒. ท้าวธตรัฐ มีพวกคนธรรพ์เป็นบริวาร ทำหน้าที่รักษาทิศตะวันออก       ๓. ท้าววิรูฬปักข์ มีฝูงนาคเป็นบริวาร ทำหน้าที่รักษาด้านทิศตะวันตก       ๔. ท้าววิรุฬหก มีอสูรเป็นบริวาร ทำหน้าที่รักษาด้านทิศใต้
ส่วนยักษ์กุมภัณฑ์นั้น มีหน้าที่เฝ้าประตูเข้าออกสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ มีเรื่องราวกล่าวไว้ในคัมภีร์อรรถกถาธรรมบทว่า ขณะที่พระพุทธองค์กำลังทรงแสดงธรรมแก่ประชาชนอยู่ในวิหารอยู่นั้น ได้มีนางยักษ์ตนหนึ่งกำลังไล่ตามจับหญิงคนหนึ่งเพื่อจะฆ่าให้ตาย หญิงมนุษย์นั้นได้วิ่งเข้าไปในวัดที่พระพุทธองค์แสดงธรรมอยู่ นางยักษ์จะตามเข้าไปในวัดด้วย แต่มีเทวดาผู้เฝ้าดูแลอยู่หน้าประตูไม่ยอมให้นางยักษ์นั้นเข้าใปข้างในได้ ต่อมาพระพุทธองค์ได้ทรงแสดงธรรมให้ยักษ์เลิกจองเวรกับหญิงมนุษย์คนนั้นเสีย ซึ่งเป็นการจองเวรกันไปมาหลายชาติที่ผ่านมา ทั้งสองจึงปฏิบัติตาม จากเรื่องราวดังกล่าวนั้น ทำให้มีอิทธิพลต่อความเชื่อของชาวพุทธทั่วไปว่ามีเทวดาหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ปกป้องคุ้มครองสถานที่สำคัญทางพระพุทธศาสนา
- - - - - - - - - - - - - - - - - - -